Verboden blij te zijn

Ik ben 'light' gelovig opgevoed. Mijn ouders waren niet streng.

Ik ging mee naar de kerk (gereformeerd synodaal voor wie dat wat zegt) en heb daar goede herinneringen aan. De kindernevendienst, club, catechisatie (kattebak).

Ik mocht soms de omslag van de liturgie tekenen, heb eens iets voorgelezen. Ik voelde me gezien.

Toen ik rond mijn 12, 13e geen zin meer had om mee te gaan naar de kerk, deden mijn ouders daar niet moeilijk over.

Naar kattebak bleef ik wel gaan, want dat was met mensen van school en we voerden intellectuele discussies (vonden we zelf). En ook daar was ruimte voor alle opvattingen, zo rond mijn 17e was ik een zelfbenoemde atheïst geworden en ik herinner me geen enkele vorm van afkeuring of prekerij. Best bijzonder.

Na een aantal levenservaringen ben ik op een andere manier gelovig geworden. Ik geloof dat er een soort alomvattende energie om ons heen is, waar wij ook van gemaakt zijn en alles wat leeft, en dat je met die energie eenvoudig kunt communiceren (door stil te zijn).

Kort gezegd: vervang het woord God door Liefde.

Maar zo makkelijk gaat dat niet, blijkt. Steeds loop ik tegen een hardnekkige kwaal van mezelf aan: ik doe het nooit goed genoeg.

Altijd is er een stem die zegt: Het (en daar kun je alles voor invullen: werk, leven, koken, opvoeden, liefhebben, en vooral mens zijn) kan altijd beter. Je moet je best doen, het sober houden (hoezo veel geld voor jezelf uitgeven?), je nuttig maken (lezen terwijl je ook kunt werken?), verplicht je talenten uitbouwen, die heb je niet zomaar gekregen (denk aan de gelijkenis van de talenten), en luiwammesen is des duivels oorkussen. Enzovoort.

Herkent u de calvinist? Ik was een paar jaar geleden nog niet zover.

Op een mooie dag in de zomer ontdekte ik toen in een zeer goed gesprek met iemand waar die stem vandaan komt: van God. En wel de God die ik in mijn kinderjaren heb leren kennen.

Ja, die man op die wolk die alles ziet wat je doet en nooit tevreden is.

Dat was quite shocking, want ten eerste dacht ik dat ik volwassen was, en ik meende ook die God intussen vervangen te hebben door eentje van Liefde.

Niet dus. Hij was er nog, en hoe.

Die moet er op de basisschool ingeslopen zijn. Nee, geen strenge school, helemaal niet, maar wel een met bijbelverhalen en liedjes.

Ik was als jonkie zo ontvankelijk als een droge spons. En uiteraard niet in staat om het figuurlijke van het letterlijke te onderscheiden.

Ik herinner me dat de Meester en Juf (in die tijd toch een onaantastbare autoriteit) ons vertelden dat kinderen zondig geboren worden. Blij zijn met jezelf is dan ook hoogmoed.

Ik geloof dat ik dat het ergste vind: ik mag me niet tevreden voelen. Nooit. Voel ik iets van tevredenheid over mezelf? Alarmfase één. Hoogmoed op komst.

Je tevreden voelen over je eigen zondige zelf is een zonde op zich.

En God ziet alles, ook je kleinste gedachten. Alleen maar denken aan het pikken van een dropje is al een zonde. Laat staan van jezelf vinden dat je iets goed hebt gedaan.

Geen beginnen aan dus.

Ik weet niet waarom die bozige stem zich bij mij zo verinnerlijkt heeft en bij anderen uit die tijd volgens mij niet of minder. 

Maar nu ik weet waar de stem vandaan komt, herken ik hem sneller. Hij is nog niet uitgesproken, dat niet. En soms twijfel ik nog wel eens: stel dat die stem toch de ware is?

En in plaats van: wat vindt God dat ik moet doen, vraag ik: wat vindt Liefde dat ik moet doen? 

Ik ben aan het trainen mezelf lief te hebben, gewoon blij te zijn met wie ik ben en hoe ik het doe. Het is even wennen, maar ik doe mijn best.

Heel Erg mijn Best. Zoals het hoort.

Het mooie van kunst

Vorige week waren Anne en ik op de thee bij de beleidsmedewerker Cultuur van de Gemeente Noordoostpolder. Hij liet me een nog te realiseren kunstwerk zien dat gemaakt wordt in het Zwartemeer.

Pier en Horizon, onder andere gebaseerd op Pier&Ocean van Mondriaan.
Het kunstwerk wordt gemaakt door Paul de Kort www.pauldekort.nl

Prachtig vind ik het. Echt heel mooi. Het lijken wachtende schepen, of spijkers, of een vlucht vogels, maar het zijn beweegbare rietkraggen die op de wind reageren en met het stijgende en dalende water meezakken. Het komt te liggen tegenover een strekdam van voor de inpoldering.
Elke ochtend om half acht zal de zon zich altijd in een lijn bevinden met die niet meer bestaande strekdam, elke keer een stukje hoger. Een webcam zal elke dag een foto op internet plaatsen.

Het wordt een nieuw landschapskunstwerk in de polder, waarvan er nog zes zijn. Een wilde ik al heel lang graag zien: de Groene Kathedraal.

Vandaag maakten we een tocht door de polder, naar de Kathedraal. Bammetjes gesmeerd, fototoestel mee, en weg. Eventueel zouden we nog langs een van de andere zes rijden. We wisten niet precies wat we konden verwachten dus we hielden onze ogen open.

Onderweg zagen we een stenen afscheiding in het landschap. Is dat de kunst al? hoorden we van de achterbank en ze verwoordde mijn gedachte.

Ja, waarom eigenlijk niet?

Door kunst ga je anders naar de wereld kijken. Een gewoon hek of een reeks traag draaiende windmolens kunnen minstens zo fraai zijn.

Ik herinner me een van onze eerste vakanties, in Denemarken. Tegen zonsondergang reden we langs een glooiend veld waarop met regelmatige tussenruimtes enorme in plastic ingepakte poef-vormen lagen. Het zwarte plastic glom in de ondergaande zon. Mijn eerste reactie was: wat prachtig, op deze plek, hier, zo'n mooi kunstwerk.

Tot ik me realiseerde dat het natuurlijk gewoon ingepakt hooi was. Dat maakte de aanblik niet minder mooi, integendeel. Hoe mooi is het als je ook door gewone dingen gegrepen kan worden?

Dat was het moment dat ik besefte wat kunst kan doen. Je krijgt er een andere bril door.

De Groene Kathedraal is een bomengroep gebouwd op de plattegrond van de Kathedraal van Reims. Nu was het wat kalig, maar in de zomer schijnt het licht van bovenaf tussen de bomen (stel ik me zo voor) net zoals in de Kathedraal.

Een eindje verder is in het bos dezelfde plattegrond juist uitgespaard, zodat daar een open plek ontstaan is.

Ik kan niet wachten tot Pier en Horizon af is.

Niet zo mooi!

Bijzonder hoe dingen soms samenvallen.

Afgelopen weekeind deed ons popkoor mee aan het Popkorenfestival in Steenwijk. Voorafgaand kregen we een workshop van zangpedagoge Jitske Draijer. 

Wat ze ons als belangrijkste tip meegaf was: zing niet te mooi. Doe niet te hard je best.

Dat kwam me bekend voor. Voor muziek geldt het misschien nog wel het meest.
Niets zo saai als een perfect uitgevoerd nummer.

Juist op die momenten dat je buiten de lijntjes komt, gebeurt er iets. Wat is dat toch? We streven vaak naar perfectie en oefenen ons suf, maar juist als het "mis" gaat, dan worden we pas echt geraakt.

Toch kan een lied, boek, schilderij, whatever, niet zonder vorm. Anders wordt het een vage brij.  Er moet wel een stramien zijn, al was het maar omdat je er anders niet uit kunt glijden. En oefenen, meters maken, eindeloos repeteren, herhalen is ook een must.

En toch gaat het om de momenten die je niet eindeloos gerepeteerd hebt.

Ik vind dit ontzettend interessant om over na te denken. 

Vanmorgen toen ik wakker werd schoot me te binnen: dat is je ziel. Wanneer je onverwacht en vooral onbedacht buiten de vantevoren bedachte vorm komt, (of het nou muziek, schilderen of schrijven is) zie je iets van de ziel. 

Iets maken vergt bovenal van je dat je ergens met je ziel en zaligheid instapt. 

Katwieltjes

Ik denk nog vaak aan een van de voor mij belangrijkste lessen op de kunstacademie.

We kregen als opdracht een illustratie te maken bij het woord 'katwieltjes'.

Ik liet me door het woord inspireren en maakte tientallen schetsen. Over eentje was ik tevreden, en die werkte ik uit tot een illustratie waar ik best trots op was.

Bij de bespreking vroeg mijn docent: Laat de schets eens zien?

Ik viste 'm tussen de stapel uit, had 'm nog net niet weggegooid. 

En toen zei hij: die vind ik veel en veel beter.

Ik zag onmiddellijk wat hij bedoelde.

Op de illustratie had ik te erg mijn best gedaan. Het was te mooi geworden, te gepolijst, te netjes, te braaf. Het leven was eruit.

En dit is iets waar ik nog altijd heel vaak tegenaan loop, zowel in mijn tekeningen als in woorden.

Heel erg je best doen is niet de manier.

Je moet een balans vinden tussen nonchalance, snelheid, trefzekerheid, intuïtie en concentratie. Durven loslaten. Niet te krampachtig. (Ga d'r maar aanstaan...:-)

Het is alleen zo ongrijpbaar.

Ik kan het nog steeds niet plannen (en nu ga ik een krachtige tekst of tekening maken). Ik denk dat dat nooit zal kunnen, want op het moment dat je precies maakt wat je in je hoofd hebt, wordt het een invuloefening zonder karakter.

Ik heb wel leren vertrouwen op die mix. Het komt wel. (Al is het soms eng als het lang duurt).

Alleen hoe mooi ook, een eerste schets of een eerste tekst vrijwel nooit bruikbaar voor het uiteindelijke doel. Een tekst heeft altijd herschrijven nodig en een schets moet uitgewerkt worden. De echte kunst is om op tijd te stoppen.

Mam, mag ik een gebroken arm?

Hoewel ik meestal lijd aan een gebrek aan tijd en zelden aan een gebrek aan ideeën, werd ik de laatste tijd gekweld door een gebrek aan inspiratie door een teveel aan tijd.

Ik snapte het zelf ook niet.

Heel druk heb ik het niet de laatste tijd wat opdrachten betreft en hoewel mijn ideeënboekje uitpuilde kon ik nergens de vonk vandaan halen om er een in brand te steken.

Daar baalde ik van, want als het straks weer druk is, (en dat gaat gebeuren!) weet ik dat ik mezelf voor de kop sla dat ik niet meer gedaan heb nu het kan.

Het zal er wel bijhoren, zoals de seizoenen elkaar afwisselen.

Toch kwam er iets uit mijn vingers de afgelopen weken, en de inspiratie daarvan kwam van mijn dochter.

Voor het Voorleesontbijt volgende week wilde ik een kort, af verhaal voorlezen op de school waar ik uitgenodigd ben. Dat had ik niet kant en klaar liggen, en dus wilde ik het schrijven, maar waarover? Niks leek me echt geschikt.

Tot mijn dochter tijdens het eten ons toevertrouwde: mam, het is misschien een beetje raar, maar weet je wat ik zou willen? Eens een keer een gebroken arm.

Tjak! Ik dacht meteen: dat is een perfecte wens voor een gek, kort verhaal. Ik kon niet wachten tot ze naar bed ging zodat ik het kon schrijven en in een uur stond het op papier.

Voor allebei mijn werken heb ik alleen een pen nodig en papier. 

Een paar dagen later kocht ik een nieuwe vulpen voor haar omdat ze die van haarzelf kwijt was geraakt op school. Toen ik die, uiteraard enkele minuten nadat we terug van de winkel waren, terugvond op mijn werkkamer, sloegen we spontaan aan het tekenen aan de keukentafel.

En ik dacht: wat heerlijk toch om zomaar een eind van je af te tekenen zonder doel.

De kurk was van de fles! Ik tekende en tekende en herkende mijn stijl van de academie en daarvoor, toen nog niets moest en alles mocht.

Met schets

Mijn controledwang dwong me nog eerst een potloodlijntje te tekenen als houvast, maar ik merkte meteen dat dat niet werkte. Dit tekenwerk kan alleen als je het maar half doet.

Zonder schets

Waarom is lezen zo leuk? (enquete)

Veel mensen houden van lezen. Ik ook.

Waarom eigenlijk?

Het is ontspannend, het is leuk, je bent even in een heel andere wereld en je wordt er nog wijzer van ook.

Maar is dat het echte antwoord? Ik bedoel, wat zit dáár dan achter? In bad gaan is ook ontspannend, met z'n tweeën is dat leuk, op de kermis ben je ook in een andere wereld en wijzer word ik ook als ik mijn vrienden praat.

Wat maakt lezen nou anders dan al die andere dingen die je in je vrije tijd kunt doen?

Ik heb daar wel gedachten over, maar ik ben vooral benieuwd naar die van jullie. 

Graag hoor ik jullie antwoorden.

Onze spruit heeft ons leesgen geërfd, waar ik heel blij mee ben.
Ze zal een grote bijdrage leveren aan het 'miljonairsproject' op school, waarbij er uiteindelijk
door iedereen bij elkaar  een miljoen minuten gelezen zal gaan worden.

Zielig!

Het zal aan de tijd van het jaar liggen, maar waarschijnlijk ook aan mijn aard. Ik ben gevoelig voor zielig.

Nou is dat nog wel logisch en invoelbaar als het om Zielig gaat. Maar ik betrap mezelf soms op dat ik wat al te gevoelig ben.

Zo kregen we een kalender van ons garagebedrijf. Ik zat er al op te wachten, want het is een fijne kalender. En wat doe ik als eerste? Het lijstje met Belangrijke Telefoonnummers over hun naam plakken (want daar is nu eenmaal ruimte).

Ik vind dat zielig. Die mensen hebben de moeite genomen mij een kalender te sturen, het kost ze geld, en ik ben er blij mee. En wat doe ik?

Daarom noem ik hier hun naam: Autobedrijf Enting in Zwartsluis. Om het goed te maken.

Ik heb het vaker. Ik heb het met die ene winkel waar ik uit gemak (ben toch in de buurt) iets koop wat ik normaal altijd bij een andere winkel koop.

Ik heb het met straatmuzikanten, waar ik zomaar stoïcijns aan voorbij dreig te lopen. Straatwervers hebben een goeie aan mij, en collectanten zeker. Ik heb het met macaronietjes die in het kokende water gegooid worden. Ik heb het met die ene sperzieboon die op een bord blijft liggen. Heeft zich z'n hele leven verheugd op dat ene moment, het hoogst haalbare: opgegeten te worden, het doel van zijn leven.

Ik heb het met ongelezen boeken, onbeluisterde CD's. Ik kan kerstkaarten en felicitatiekaarten onmogelijk weggooien.

Ik heb het met lezingen in de krant waar ik niet naar toe ga. Als er in de krant vrijwilligers gevraagd worden en ik niks van me laat horen. Als ik een liedje of een gesprek op de radio halverwege uitzet. Als er ergens een festival georganiseerd wordt en ik ga niet. Ook niet als het gratis is.

Ik heb het zelfs met ongeadresseerd drukwerk. Daar hebben ook mensen hun best voor gedaan, over gebrainstormd, er hebben een tekstschrijver en DTP'er op geploeterd, en ik gooi het ongezien in de oudpapierbak.

Wat ben ik voor lomperik?

Methodes om stiekem te lezen in bed

Ik was een leesbeest toen ik klein was.

We woonden tegenover de bieb in Wijhe en het kwam voor dat ik 's morgens in de vakantie vier boeken haalde, (meer mocht niet) en ze nog net voor sluitingstijd kon omruilen voor vier nieuwe.

Ik had allerlei methodes ontwikkeld om stiekem in bed te lezen.

Methode 1: het lampje.

Benodigdheden: fietslampje, paperclip, batterij.

Ik zette een omgebogen paperclip tegen de - van een batterij en zette een fietslampje tegen de +, en wikkelde het ijzerdraadje om de schroefdraad van het lampje. Werkte perfect.

Methode 2: het weerspiegelen van het licht van de overloop door middel van een spiegeltje.

Benodigdheden: spiegeltje, ouders die gevoelig zijn voor zielige gezichten.

Met een zielig gezicht kreeg ik het voor elkaar dat de deur een stukje open mocht blijven en het overlooplicht aan. Weerspiegel het licht op je boek.

Methode 3:

Alleen aan te bevelen als de vorige methodes niet haalbaar zijn.

Benodigdheden: een glow-in-the-dark-iets.

Ik had een wijzer van een kapotte klok met een glow in the dark streepje erop, die ik onder de lamp hield tot het licht uit moest. Daarna kon ik nog een aantal minuten doorlezen, regel voor regel.

Helaas deden mijn ouders helemaal niet moeilijk over stiekem lezen in bed. 

Van ruilen komt...

Niet altijd werk ik voor geld.

Als er iets op mijn pad komt, als het wat tijd betreft uitkomt en ik er het goeie (onbenoembare) gevoel bij heb, of zomaar omdat ik er zin in heb, doe ik iets waar ik geen vette factuur voor stuur. En dat kan soms leuke dingen opleveren.

Zo kreeg ik alweer een tijd geleden een mail van Ireen Thomas. Ze vroeg of ze mijn tekening van een gitaar mocht hergebruiken voor haar lessen. En wat ik daarvoor vroeg.

Tja. Wat vraag je daarvoor?

Maak maar een bedrag over naar de Hartstichting, zei ik. Ze deed het.

Kort geleden kreeg ik weer een mailtje van haar. Omdat ze ook luitlessen geeft, wilde ze ook een tekeningetje van een luit. Die had ik niet op voorraad, dus daar moest ik wel voor aan het werk. Weer stelde ik voor om een bedrag naar de Hartstichting over te maken, waar ze akkoord mee ging.

En ik dacht: luit? Wat is dat eigenlijk voor een ding? Ik keek op haar website en ontdekte de prachtige muziek die ze ermee maakt. En ik zei: als het bedrag dat je voor de Hartstichting in gedachten had ongeveer overeen komt met een van je cd's, dan wil ik die ook wel...

De volgende dag al lagen haar 2 cd's op de mat, die ik meteen in iTunes inlaadde (want ik heb geen cdspeler meer :-)

En wat blijkt: het is perfecte muziek om op te schrijven.

https://soundcloud.com/ireenthomas/sets/contemplations

Daar kan ik nou enorm van genieten. Natuurlijk had ik een factuur kunnen sturen, en van dat geld iets leuks voor mezelf kunnen kopen. CD's bijvoorbeeld ;-)

Ruilen is leuker.

Als we straks allemaal geen geld meer hebben, kunnen we altijd nog ruilen.

(En dat bedrag aan de Hartstichting maak ik alsnog zelf over.)

Helaas moeten wij u berichten...

Al twaalf jaar ben ik fulltime schrijver en illustrator. Ik werk thuis, en alleen, en dat bevalt me erg goed. Zodra m'n dochter naar school is loop ik met een kop koffie naar mijn werkkamer en werk tot ze weer terug is. Ik vind het nog steeds geweldig en hoop het de rest van mijn leven te kunnen blijven doen.

Ik zou helemaal gek worden, zeggen mensen soms. De hele dag alleen?
Ik moet mensen zien, zeggen anderen.

Ik heb dat niet zo, ben wat dat betreft een echte introvert. Maar de laatste jaren heb ik toch een onbestemd gevoel als ik weer eens dagen niemand zie. Een beetje teveel Iris. De hele dag alleen maar mijn eigen gedachten, niets nieuws van buitenaf. Twitter is een redelijke vervanging van koffieautomatenpraat, maar haalt het niet bij echt contact.

Vaker dan eens dacht ik: een dagdeel buitenshuis werken, me ergens voor inzetten, tussen de mensen, iets nuttigs doen dat nou eens niet zoveel met mezelf te maken heeft, dat wil ik. 's Morgens de deur uitgaan, en dan: thuiskomen.

Een paar weken geleden kwam ik een vacature tegen als docent op de kunstacademie, mijn eigen opleiding! Voor een dagdeel in de week. Ik wist meteen: dat wil ik. Alles wat ik leuk vind komt daarin samen. Dit komt niet voor niets op mijn pad.

Een sollicitatiebrief schrijven heb ik al zeker 20 jaar niet gedaan. Ik vermoed dat de laatste voor een vakantiebaantje was, maar dat weet ik niet meer zeker. Mijn andere banen gingen via een uitzendbureau. Ik werd overal meteen aangenomen, echt solliciteren heb ik eigenlijk nooit hoeven doen.

Ik dacht lang over na over mijn brief en CV. Zocht op internet informatie. Moest het nog net als vroeger met de hand en vulpen? Of moet je tegenwoordig een youtube filmpje opnemen waarin je in een mini-thriller je motivatie bekend maakt? Of is het beter om, zeker voor deze functie, een artistieke oplossing te zoeken? Een schilderij, een knallende brief ontwerpen, inclusief muziek en confettikanon, of jezelf verkleed per post in een doos met gaatjes te versturen?

Ik besloot om een zo gewoon mogelijke brief te sturen.
Met bonzend hart drukte ik op verzenden (want per post versturen hoeft natuurlijk ook al jaren niet meer).

En toen begon het Grote Wachten.

In gedachten verzon ik al diverse lessen, stelde me voor hoe ik zou lopen in de gangen van de academie, zag mezelf tussen de studenten, die aan mijn lippen zouden hangen. Alles wat ik de afgelopen bijna 20 jaar geleerd heb, zou ik door kunnen geven, uitleggen aan studenten die net zo graag willen als ik toen en nu. Ik weet zeker dat ik heel wat te vertellen heb.

Twijfels had ik ook: echt lesgeven heb ik, ondanks mijn lesbevoegdheid, nooit gedaan. Zou ik het wel kunnen? Ben ik wel 'stevig' genoeg? Zou het niet teveel tijd en energie vergen? Zou het niet juist 'teveel' mensen en indrukken zijn?

Gisteren kwam er een einde aan het Wachten.
Er ploinkte een mailtje in mijn mailbox met als titel: Afwijzing.

Ik baal. Ja, dat mag ik best zeggen. Ik baal ervan. Niet eens uitgenodigd voor een gesprek.

Misschien toch een vliegtuig moeten huren met sleeptekst?

Voorlopig blijft alles dus zoals het was en daar is helemaal niets mis mee. Ik ga intussen gewoon op zoek naar iets anders, waarvoor ik het huis uit moet. Er komt vanzelf weer iets op mijn pad. Gek genoeg zorgde die afwijzing ook voor een explosie aan ruimte en ideeën in mijn hoofd, boeken en verhalen. Dus daar stort ik mij de komende tijd. In mijn eentje op mijn zolderkamer :-)


@edit: ik besef dat mijn verhaal niets voorstelt in vergelijking met mensen die echt dringend een baan nodig hebben en afwijzing op afwijzing krijgen, terwijl ze alles in huis hebben. Vergeleken daarmee is bovenstaande verhaal natuurlijk een luxeprobleem. 

Overstroomd

Soms zijn er boeken waarvan je meteen denkt: die wil ik lezen.

Noem het intuïtie, of een intrigerende omslag en titel. Het overkwam me bij Overstroomd van Eva Moraal. Ik kocht het boek bij de schrijfster zelf en ontving een gesigneerd exemplaar.

Ongeveer een jaar geleden.

Zo lang lag het hier op de plank, tussen allerlei andere To Read boeken. Toen ik het een paar weken geleden dan toch eindelijk opensloeg, las ik het in een keer uit.

Wat een goed verhaal!

Eva schetst een treurige wereld, ergens in een niet al te verre toekomst. Er zijn twee Grote Overstromingen geweest en in de bevolking is hierdoor een tweedeling ontstaan: de Natten en de Drogen. De Natten zijn arm en de dreiging van het water is voor hen nog steeds aanwezig, de Drogen zijn rijk en beschermd.

Nina, een Droge, moet naar een Natte middelbare school omdat haar school bij de laatste overstroming is vernietigd. Ze wordt verliefd op Max, een Natte. Dit is onmogelijk in deze maatschappij, en dan weet Max nog niet eens dat haar vader gouverneur is en een rol speelde in de Overstroming waar Max' vader omkwam, en ook haar eigen zusje Isa. Een ingewikkeld en razend spannende verwikkeling volgt.

Het verhaal wordt verteld vanuit Nina en vanuit Max. Knap hoe de schrijfster beide jongeren een eigen stem geeft. Zo zegt Max over de buurtkat: 'dat die de zandbak volschijt' en Nina over dezelfde kat: 'doet zijn behoefte in de zandbak.' Veelzeggend.

Geen moment staat het verhaal stil, het stokt nergens. De sfeer van een grijze, vochtige, naargeestige stad wordt mooi opgeroepen en ook de alom aanwezige dreiging van het water en de vijand.

Hoe de maatschappij er uitziet wordt nergens expliciet uitgelegd, alles wat je moet weten blijkt tussen de regels door gedurende het verhaal. Geen saaie infodump, gelukkig. Wel rezen er bij mij gedurende het verhaal vragen: is dit Nederland over een paar jaar? Bestaan steden als Amsterdam, Groningen en Kampen nog? Welk deel staat onder water? Hoe ziet de rest van Europa eruit? In welk jaar speelt het zich eigenlijk af? Niet over al te lange tijd, denk ik, want Max heeft nog een ouderwetse CD-speler in huis en draait zelfs Bob Dylan. ('Muziek uit de vorige eeuw')

Voor het verhaal doen de antwoorden op zich niet ter zake, maar ik had het wel graag willen weten, voor een wat completer beeld van Nederland na de twee Grote Overstromingen.

Een dikke vette aanrader!

In je blootje naar een feest gaan

Het boek is geschreven, het werk is gedaan.

Nadat je de zoveelste en nu echt allerlaatste versie hebt verzonden is het out of your hands. Je kunt er niets meer aan veranderen.

Na een paar weken of maanden wordt het boek bij je thuisbezorgd en niet lang daarna ligt het in de winkels. Althans, dat hoop je. Vanaf dat moment begint ook het Grote Googelen. Lezen mensen het? Wat vinden ze ervan? Wordt het gerecenseerd?

De schrik is groot als de titel van het boek in de zoekresultaten verschijnt. Je klikt erop en je ogen vliegen over de tekst. Vreugde als ie positief is, een knoop in je maag als er kritiek is.

Zo werkt dat nou eenmaal. Een boek uitgeven is in je blootje naar een feest gaan.

Het ergste is als er helemaal niets over je boek gezegd wordt.

Zwaartekracht heeft tot nu toe zes recensies en die zijn alle zes uitgesproken positief. Ik ben daar natuurlijk heel erg blij mee. Het is meer dan ik had durven hopen, omdat ik zelf erg kritisch ben op wat ik schrijf. Ongeveer tien minuten nadat ik de Allerlaatste Versie had verstuurd, bedacht ik al dingen die ik beter had moeten doen en tegen de tijd dat het uitkwam had ik het liefst nog een Allerallerallerlaatste versie geschreven. Kritiek in recensies neem ik dan ook graag ter harte om er mijn voordeel mee te doen voor een volgend verhaal.

Je kunt nooit helemaal inschatten of in de hand houden hoe een verhaal opgevat wordt door anderen. Eigenlijk zijn er twee verhalen: het verhaal dat ik schreef en het verhaal zoals het gelezen wordt door de ander. Het eerste is van mij, het ander is dat niet.

Het grappige is dat recensenten en lezers soms dingen in mijn verhaal lezen die ik er zelf niet in zag. Drie van de recensies hebben het over 'catfishing', je online anders voordoen dan je bent. Ik kende die term wel, maar tijdens het schrijven is die niet een keer in me opgekomen. Ha leuk, Zwaartekracht gaat dus over catfishing!

Over mijn eerste boek Sofie komt te laat (waarin Sofie in een erg rommelig huis woont) schreef een recensent: "En mogen we het boekje ook opvatten als een milde kritiek op tweeverdieners die de regie over hun huishouden zijn kwijtgeraakt?"

Ik heb erom geglimlacht: daar had ik nou zelf helemaal nog niet aan gedacht.

Reacties van lezers zijn goud waard. Een boek is niets zonder lezers. Het is een theaterstuk waar je hart en ziel in ligt en dat je erg goed geoefend hebt opvoeren voor een lege zaal.  

Schrijftips tijdens Nanowrimo (en daarna)

Je bent voortvarend van start gegaan, misschien zelfs meer geschreven dan je van plan was, het ging heel erg goed en nu lukt het niet meer.

Herkenbaar? Volstrekt normaal en zelfs een bekend fenomeen op zo ongeveer de helft van Nanowrimo. Je bent voor een groot deel leeggelopen, alles waar je al maanden of zelfs jaren mee rondliep staat nu op papier of in je scherm. En nu weet je het even niet meer.

Ten eerste: geen paniek! Het is normaal. Het overkomt iedereen, zelfs gerenommeerde schrijvers. Het wil niet zeggen dat je verhaal niet deugt of dat jij niet deugt. Het wil alleen zeggen dat je even afstand moet nemen om te zien waar en hoe je verder kunt gaan. Zoals een schilder een paar stappen achteruit zet om het geheel te overzien.

Een schrijfdip betekent in de meeste gevallen dat je hersens nog altijd op volle toeren draaien om weer aan de slag te kunnen met je verhaal, maar dat ze het beginnetje nog niet hebben gevonden.

Dat kan lukken met de volgende tips:

• Vertel iedereen dat je meedoet. Niet alleen werkt het als een stok achter de deur, het uitspreken van 'ik doe mee met nanowrimo' is voor jezelf ook een statement. Bleef het tot dan toe misschien bij een vage belofte aan jezelf, nu heb je het gezegd. Waarschijnlijk voelt het stoer en eng tegelijk.

• Als mensen er nu naar vragen, zeg dan in alle eerlijkheid dat het even niet zo lekker gaat. Gebruik in elk geval het woord 'even' of 'op dit moment' want zo is het. Morgen, vanavond kan het weer anders zijn! Zoek ook contact met medeschrijvers op fora en twitter, en je zult merken dat schrijfdips schering en inslag zijn.

• Noteer zoveel mogelijk vragen. Wie maakt wat mee, wanneer, waarom? Vooral die laatste vraag is natuurlijk belangrijk. Een verhaal is uiteindelijk niets anders dan oorzaak en gevolg. Vooral het woord 'waardoor' is behulpzaam.

• Noteer in het zeer kort het verloop van jouw verhaal tot nu toe, bv: eenzame man komt op een dag een oud klasgenoot tegen, waardoor er herinneringen boven komen, waardoor hij nieuwsgierig wordt, waardoor hij op zoek gaat, waardoor hij ontslag neemt... etc. Deze rode draad helder hebben helpt je om verder te denken.

• Schrijven op papier als je normaal op de computer schrijft en andersom, kan ook helpen om je op een ander spoor te zetten. Beide heeft voor- en nadelen. Probeer het uit. Evenals op een andere plek schrijven. Ga koffiedrinken met je notitieboek in de stationsrestauratie of in de hema en ontdek wat dat met je doet.

• Het allerbelangrijkste bij Nanowrimo is dat je de innerlijke criticus de mond snoert. Het is tevens het allermoeilijkste. Hou jezelf voor dat het geen meesterwerk mag worden, dat je alle 50.000 woorden na afloop weggooit. Nanowrimo is een oefening om je eigen stem te vinden, zoals een pianist duizenden vingeroefeningen doet die ook nooit door iemand gehoord worden.

• Het kan helpen om jouw IC, als hij dan toch te hard schreeuwt om verder te werken, een eigen stem te geven in een apart document. Noteer alle opmerkingen die hij maakt daar en besteed er verder weinig aandacht aan. (Kun je niet, dit is cliché, en jij denkt dat je schrijven kan? Wat een blabla.)

• Let ook nog niet op spelling en interpunctie (zet die functie uit in je tekstverwerker, het leidt alleen maar af).

• Je hoeft vandaag niet verder te gaan waar je gisteren gebleven was. Lukt het even niet, schrijf dan aan een scène die veel verder in het verhaal plaatsvindt.

• Je hoeft zelfs niet in hele zinnen te schrijven. Losse woorden mogen ook. Waar het om gaat is dat er iets op gang komt, iets begint te stromen in je hoofd.

• Zie de scène in gedachten voor je, alsof je er bij bent, alsof je je hoofdpersoon bent. Loop rond in je zelfbedachte ruimte, praat met je zelfgeschapen personages, onderga de scène. En schrijf alles op wat je opvalt in je nieuwe gedaante. Een schrijver is een acteur.

• Gebruik al je zintuigen, veel schrijvers focussen op beeld en taal, maar er is ook geur, geluid, gevoel en smaak. Hoe zintuiglijker je schrijft, hoe levendiger!

• (Her)lees een boek dat je goed vindt. Leg het gewoon naast je toetsenbord en sla het af en toe open. Mij helpt dat enorm om weer op stoom te komen.

• Schrijf zo concreet mogelijk, niet: Hij ging eten, maar: Hij haalde een patatje oorlog. of: Hij dineerde in Kaatje bij de Sluis. Twee redenen: 1. Het wordt er veel beeldender van (je ziet het patatje voor je) en 2. Je kunt er de persoon verder mee karakteriseren. Iemand die een patatje haalt is een ander persoon dan wie gaat dineren.

• Lees je tekst terug. Zit er een personage in of detail dat je terug kunt laten komen? Vooral als je in een flow hebt geschreven, zul je zien dat je jezelf verrast met wat je schreef. Mij overkomt het heel vaak dat ik iets geschreven heb dat later wonderwel van pas blijkt te komen om het verhaal verder te laten stromen. Dat kan een persoon zijn maar ook een handeling of een voorwerp.

• Kijk voor meer tips en medeschrijvers op schrijvenonline.org